Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για τα αίτια της εθνικής αυτής συμφοράς, ρίχνοντας ευθύνες στον Kissinger, τον Eçevit, την ΕΟΚΑ Β’, και τον προδοτικό τραμπουκισμό του δικτάτορα Ιωαννίδη που οργάνωσε το πραξικόπημα ανατροπής του Μακαρίου και τελικά έδωσε την πρόφαση στους Τούρκους να επέμβουν, και την «ψευτοπρόφαση» στους Βρετανούς (τη άλλη εγγυήτρια δύναμη) να μην παρέμβουν. Το τρομακτικό όμως είναι ότι η εξέλιξη στο Κυπριακό υπήρξε η αιτία διόγκωσης του προβλήματος στο Αιγαίο δημιουργώντας μία παρανοϊκή ισορροπία στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις για 20 χρόνια, όπου η Ελλάδα ήθελε να ανατρέψει το status quo που είχε δημιουργήσει η Άγκυρα στη Κύπρο, και να διατηρήσει το status quo στο Αιγαίο, ενώ η Τουρκία να επιδιώκει το αντίθετο: την διατήρηση του status quo στη Κύπρο και την ανατροπή του στο Αιγαίο. Όλη αυτή η κατάσταση οδήγησε στη διακήρυξη εκατέρωθεν δύο “casus belli”, σε ένα επιζήμιο οικονομικά ανταγωνισμό εξοπλισμών και σε δύο θερμά επεισόδια που μας έφεραν στο χείλος του πολέμου το 1987 και το 1996. Από το 1974 και μετά το Κυπριακό αποτελεί την κυρίαρχη μεταβλητή στις σχέσεις των δύο ισχυρότερων κρατών της ΝΑ Ευρώπης που με 15 χρόνια καθυστέρηση σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο έζησαν το δικό τους Ψυχρό Πόλεμο και τώρα τη δική τους περίοδο ύφεσης.

Ενώ κατά τον Ελληνοτουρκικό Ψυχρό πόλεμο, ο ελληνοκυπριακός άξονας έπαιζε με τη πλάτη στο τοίχο, κατά τη περίοδο της ύφεσης, από το 1998 και ένθεν, φαίνεται ότι τα πράγματα πέρασαν σε ένα επίπεδο που μας ευνοεί. Με τη γενναία πολιτική του Κώστα Σημίτη, του Γλαύκου Κληρίδη, του Γιάννου Κρανιδιώτη και του Γιώργου Παπανδρέου, περάσαμε από τη λογική της ανάσχεσης του αντιπάλου στη λογική της ενσωμάτωσής του σε ένα «ευρωπαϊκό» κώδικα συμπεριφορών. Η Κύπρος, τη πρώτη φορά που ευθυγραμμίστηκε με την Ελλάδα σε ένα μετασυγκρουσιακό μοντέλο διαχείρισης σύγκρουσης, κλίνοντας τα αυτιά στις φοβικές εξάρσεις κάποιων που μίλαγαν για «υποχωρητικότητα» και «εθνική μειοδοσία», πέτυχε την ανατροπή στο Ελσίνκι το 1999, και κατόπιν, την θριαμβευτική είσοδό της στην ΕΕ, κάτι που λίγο πριν θεωρείτο άπιαστο όνειρο. Και το σημαντικότερο; Έβαλε το Κυπριακό σε άλλη διαχειριστική βάση. Δεν αποτελεί πλέον διμερές ή περιφερειακό πρόβλημα αλλά Ευρωπαϊκό πρόβλημα σε ένα παγκοσμιοποιημένο γεωπολιτικό περιβάλλον.  

Αυτά στη κορυφή της Ελληνοκυπριακής ηγεσίας. Έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον όμως να δούμε πως σήμερα, 36 χρόνια μετά την εισβολή, ουσιαστικοποιείται ο χαρακτήρας της δράσης στην προώθηση των θέσεών μας στα διεθνή κέντρα εξουσίας από τα οργανωμένα σωματεία της κοινωνίας των πολιτών και των lobby Ελληνων και Ελληνοκυπρίων. Σε αυτό το επίπεδο πρέπει να είμαστε πραγματικά περήφανοι καθώς Έλληνες και Ελληνοκύπριοι, στις ΗΠΑ, στη Βρετανία, στις Βρυξέλλες, έχουν αναπτύξει μία εξαιρετική δράση διπλωματίας δευτέρου επιπέδου (Truck II Diplomacy) που «κοινωνικοποιεί» το Κυπριακό ακόμα πιο επιθετικά. Και αυτό γιατί Έλληνες και Ελληνοκύπριοι δεν είναι πλέον οι ενοχλητικοί γραφικοί που όλο φωνάζουν ότι αδικήθηκαν αλλά οι φορείς μίας ουσιαστικής προσέγγισης, περισσότερο συνεργατικής, αν και καθόλου μα καθόλου ενδοτικής, που φέρνει αποτελέσματα και αυξάνει τις δυναμικές επίλυσης.

Τριάντα έξι χρόνια μετά, τα νερά στο Κυπριακό δεν είναι ούτε στάσιμα ούτε λιμνάζοντα. Κάτι κινείται, τα νερά αλλάζουν χρώμα. Δεν είναι πια τόσο θολά. Ελπίζουμε να ξεκαθαρίσουν τελείως και να πέσει και το τελευταίο τοίχος που διχοτομεί μία Ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Ισως αυτό να μη γίνει σύντομα, αλλά πρέπει να μη χάσουμε τη πίστη μας και να βάλουμε τα δυνατά μας να γίνει.