Σαν να μην έφτανε το γεγονός ότι η πόλη της Θεσσαλονίκης αντιμετωπίζει σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα με την εξαιρετικά μικρή αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο και τα υψηλά ποσοστά ατμοσφαιρικής ρύπανσης, οι Θεσσαλονικείς έχουν και την εικόνα του Θερμαϊκού κόλπου για να τους θυμίζει ότι κάτι κάνουμε λάθος. Για ακόμη μια φορά το πρόβλημα της ισορροπίας ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την ύπαρξη ενός καθαρού και βιώσιμου περιβάλλοντος, έρχεται να χτυπήσει την πόρτα των Ελλήνων πολιτών. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι αν τώρα παρατηρούμε το τραγικό θέαμα ενός Θερμαϊκού που υποφέρει, το πρόβλημα θα είναι ακόμα πιο έντονο αν επιθυμούμε την ανάπτυξη και ενίσχυση της εμπορικής και τουριστικής κίνησης του λιμανιού. Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο θέλουμε να αναπτυχθεί το λιμάνι, τόσο περισσότερο θα χρειαστεί να προστατεύουμε τον κόλπο.

Από έρευνα που εκπόνησε το διάστημα 2007-2008, το υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης σε συνεργασία με το ΑΠΘ, προέκυψε ότι οι βασικές πηγές μόλυνσης του Θερμαϊκού είναι τα ποτάμια Λουδίας, Αξιός και Αλιάκμονας, το λιμάνι, ο χείμαρρος του Δενδροποτάμου, η παλιά χαβούζα των βυρσοδεψίων και το ποτάμι του Ανθεμούντα. Η μελέτη κατέγραψε μικροβιακό φορτίο, βαρέα μέταλλα, φυτοφάρμακα και πετρελαιοειδή στα νερά του Θερμαϊκού, ενώ στο βυθό έχουν βρεθεί από ψυγεία μέχρι και αντικείμενα βάρους έως ενός τόνου. Εν ολίγοις, η κατάσταση απαιτεί άμεσα και δραστικά μέτρα. Εντούτοις, φαίνεται πως το θέμα δεν αντιμετωπίζεται με τη δέουσα σημασία και αφήνεται να περάσει ως μια μόνιμη κατάσταση που λίγο πολύ όλοι την έχουμε συνηθίσει, αποβάλλοντας σιγά σιγά την εικόνα ενός καθαρού Θερμαϊκού.
Σε ερώτηση μου προς τον Υπουργό Μακεδονίας – Θράκης προσπάθησα να επιστήσω την προσοχή της κυβέρνησης στο μέγεθος του προβλήματος και να ενημερωθώ σχετικά με τα έργα καθαρισμού του Θερμαϊκού, την χαρτογράφηση του βυθού  στα πλαίσια ανέλκυσης των αντικειμένων που βρίσκονται στο βυθό, την ηλεκτρονική παρακολούθηση της κατάστασης του Θερμαϊκού και φυσικά τις περαιτέρω ενέργειες στις οποίες θα προβεί η κυβέρνηση προκειμένου να λυθεί το πρόβλημα, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι τα τωρινά μέτρα δεν επαρκούν. Δυστυχώς, η απάντηση του Υπουργείου έδειξε ότι έχουμε να διανύσουμε πολύ δρόμο ακόμα τόσο αναφορικά με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν όσο και σε σχέση με την πολιτική βούληση και δέσμευση για την άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος.
Η επιφάνεια του Θερμαϊκού κόλπου καθαρίζεται από ειδικό αντιρρυπαντικό σκάφος 3 φορές την εβδομάδα. Η ίδια η εικόνα του Θερμαϊκού μαρτυρά πως η συχνότητα αυτή δεν είναι αρκετή για να βοηθήσει την παρούσα κατάσταση. Στην ερώτηση μου γιατί η επιφάνεια του Θερμαϊκού δεν καθαρίζεται καθημερινά, η απάντηση του Υπουργείου ήταν πως «ο καθαρισμός του Θερμαϊκού Κόλπου εκτελείται βάσει της σχετικής σύμβασης που έχει υπογραφεί μεταξύ του Υπουργείου Μακεδονίας – Θράκης και της αναδόχου εταιρίας» και «μελετάται η υλοποίηση του προγράμματος καθαρισμού σε ημερήσια βάση». Όχι μόνο δεν απαντήθηκε το ερώτημα μου, αλλά γεννήθηκαν εύλογα νέα ερωτήματα αναφορικά με την ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλιών από την ίδια την πολιτεία.
Τονίζοντας ότι ο βιολογικός καθαρισμός είναι προδιαγραφών πολύ μικρότερων του ενός και πλέον εκατομμυρίου κατοίκων της πόλης, με αποτέλεσμα όταν το σύστημα υπερφορτωθεί, να αδειάζει τα απόβλητα στον Θερμαϊκό χωρίς καμία επεξεργασία και να επιδεινώνει την ήδη βεβαρημένη κατάσταση, η απάντηση του Υπουργείου ήταν πως «η αρμοδιότητα για την λειτουργία και την ανάπτυξη των εγκαταστάσεων βιολογικού καθαρισμού της Θεσσαλονίκης … υπάγεται στην Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε» και ότι «το Υπουργείο, ως συνεποπτεύων φορέας παρακολουθεί τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των απαιτούμενων επενδύσεων για την προσαρμογή των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού στις παρούσες και μελλοντικές ανάγκες εξυπηρέτησης του πολεοδομικού συγκροτήματος και της ευρύτερης περιοχής». Και πάλι καμία συγκεκριμένη απάντηση ή λύση από το Υπουργείο, κάτι το οποίο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό όταν αφορά μάλιστα το πλέον φιλόδοξο έργο του βιολογικού καθαρισμού, που ενώ θα έπρεπε να αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες στην επίλυση του προβλήματος του Θερμαϊκού, αδυνατεί να ανταπεξέλθει στις αυξημένες απαιτήσεις, ενώ μαστίζεται και από προβλήματα όπως αυτό της λυματολάσπης, η οποία συσσωρεύεται και, ελλείψει ολοκληρωμένης μονάδας ασβεστοποίησής της, τοποθετείται σε λάκκους ή σε διπλανά χωράφια από τον ιδιωτικό χώρο που έχει προσδιοριστεί για την υποδοχή του αποβλήτου δημιουργώντας έντονο περιβαλλοντικό πρόβλημα σε κατοίκους και εργαζόμενους στην περιοχή, οι οποίοι, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες, υποφέρουν από την δυσοσμία. Στο ίδιο μήκος και η απάντηση αναφορικά με το πρόγραμμα ηλεκτρονικής χαρτογράφησης του βυθού, όπου το Υπουργείο τονίζει πως «η δράση υλοποιείται εθελοντικά από τα μέλη της Λέσχης Ελλήνων Καταδρομέων Νομού Θεσσαλονίκης», ενώ «το Υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης παρακολουθεί τις δραστηριότητες φορέων, εθελοντικών ή μη, που ασχολούνται με τα θέματα σχετικά με την προστασία της λεκάνης του Θερμαϊκού κόλπου».
Πέρα από την διάθεση μετακύλισης ευθυνών, η οποία ενόψει του μεγέθους του προβλήματος μόνο άκαιρη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, το σίγουρο είναι ότι κάποιος μελετάει, κάποιος επιβλέπει, κάποιος παρακολουθεί, αλλά το πρόβλημα της ρύπανσης του Θερμαϊκού κόλπου εμμένει. Είμαι βέβαιη πως όλοι όσοι έχουν ασχοληθεί με το πρόβλημα, από τους ακαδημαϊκούς μέχρι και τους εθελοντές, θα συμφωνήσουν ότι, τουλάχιστον, τα στοιχεία που διαθέτουμε αυτή τη στιγμή είναι αρκετά για να θεμελιώσουν την ανάγκη άμεσων δράσεων για την σωτηρία του Θερμαϊκού. Χρειαζόμαστε καθημερινό καθαρισμό. Χρειαζόμαστε επενδύσεις στη λειτουργία του βιολογικού καθαρισμού προκειμένου να αυξηθεί η αποδοτικότητά του. Χρειαζόμαστε ένα συνολικό σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη του τις επιπτώσεις στον Θερμαϊκό από κάθε έργο ή ενέργεια, από το αεροδρόμιο και τις επεκτάσεις του, μέχρι και την ίδια τη λειτουργία των εγκαταστάσεων του βιολογικού καθαρισμού. Χρειαζόμαστε έναν ενιαίο φορέα διαχείρισης του Θερμαϊκού κόλπου με συμμετοχή των Ο.Τ.Α. ώστε να επιτευχθεί ο σωστός συντονισμός όλων των ενεργειών που θα στοχεύουν στον καθαρισμό του, όπως και έναν ενιαίο φορέα διαχείρισης της ύδρευσης και των λυμάτων της πόλης. Χρειαζόμαστε την ενεργή συμμετοχή της πολιτείας με δράσεις που θα αναλαμβάνει η ίδια προκειμένου να προστατέψει δημόσια αγαθά. Σε τελική ανάλυση χρειαζόμαστε άμεσες και καίριες δράσεις. Διότι είναι πλέον προφανές ότι αν συνεχίσουμε στην ίδια λογική επίλυσης του προβλήματος με αυτή που διαφαίνεται από την απάντηση του Υπουργείου, η «νύμφη» θα εγκαταλείψει οριστικά τον Θερμαϊκό της.

Εύα – Ευδοξία Καϊλή