14^ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ποντιακών Συλλόγων για την Εθνική Αυτογνωσία:

«Προσφυγικός Ελληνισμός της Πατρίδας – Ακρίτας και Βιγλάτορας»

Αφιερωμένο στον Γ.Θ. Κανδηλάπτη

Η νεολαία την μνήμης, του οραματισμού και της δημιουργίας

Κυρίες και κύριοι,

Α.

Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω τονίζοντας την ιδιαίτερη τιμή που αποτέλεσε η πρόσκληση μου στο συνέδριο, όχι μόνο εξαιτίας της ποντιακής μου καταγωγής αλλά κυρίως λόγω της δυνατότητας που μου δίνεται να λάβω το λόγο μετά από μια σειρά εξαιρετικών ομιλητών.

Τα συγχαρητήριά μου στην Ομοσπονδία για την άρτια διοργάνωση, στον Σύλλογο Ποντίων Β. Έβρου για την πρόταση να λάβει χώρα το συνέδριο στην ακριτική Θράκη, και φυσικά για την επιλογή να αφιερωθεί στην μεγάλη μορφή του Ποντιακού Ελληνισμού, Γεώργιο Κανδηλάπτη.

Νεολαία της μνήμης, του οραματισμού και της δημιουργίας.

Β.

Η πρώτη μου θέση αφορά τη σημασία της μνήμης.

Ο ξεριζωμός του 1923, η γενοκτονία των Ποντίων και η συμβολή της στο μέλλον του ελληνισμού, ο λαϊκός πολιτισμός του Πόντου και η παράδοση, το ίδιο το έργο του Κανδηλάπτη….όλα αυτά θα στερούνταν ένα σημαντικό κομμάτι του νοήματος τους αν δεν υπήρχε η μνήμη να τα διασώσει, να τα διατηρήσει και να τα διαφυλάξει. Και, μάλιστα, όχι οποιαδήποτε μνήμη, αλλά η μνήμη ανθρώπων ενεργών και δραστήριων, ανθρώπων που έχουν το χρόνο, τη διάθεση και τη δυνατότητα να επαναπροσδιορίσουν αυτή την κληρονομιά και να την κάνουν μέρος της ζωής τους, αλλά και της ζωής όλων μας. Αναφέρομαι φυσικά στη μνήμη των νέων,

«Λαός χωρίς μνήμη…έθνος χωρίς ταυτότητα», όπως τονίζει και η ίδια η Ομοσπονδία Η εθνική αυτογνωσία είναι κάτι περισσότερο από φόρος τιμής. Είναι εθνική αναγκαιότητα. Και για τους νέους, ειδικότερα, αποτελεί έναν αγώνα, μία υποχρέωση αλλά μαζί και ένα δικαίωμα που πρέπει να διαφυλάξουν. Και σε αυτόν τον αγώνα είναι που η πολιτεία πρέπει να σταθεί αρωγός παρέχοντας τις αναγκαίες ευκαιρίες, όχι μόνο στο μαθησιακό επίπεδο αλλά και στο επίπεδο της ενεργού συμμετοχής στην όλη προσπάθεια επίτευξης των στόχων του Ποντιακού Ελληνισμού.

Γ.

Το σημαντικότερο πεδίο της σύμπραξης νέων και πολιτείας στην προσπάθεια διαφύλαξης, αλλά και αναζωογόνησης, της ιστορικής μνήμης εντοπίζεται αναμφίβολα στον τομέα της παιδείας. Οι νέοι για να δημιουργήσουν πρέπει πρώτα να γνωρίζουν.

Μετά από τις αξιέπαινες προσπάθειες της Ομοσπονδίας προς το Υπουργείο Παιδείας, πέρασε ένα μέρος της Ποντιακής ιστορίας στα σχολικά βιβλία. Ωστόσο, αυτό πρέπει να αποτελέσει μόνο την αρχή. Η ιστορία των Ελλήνων του Πόντου δεν είναι απλώς ένα κομμάτι ιστορίας που η σημασία του μπορεί να καλυφθεί με μια απλή περίληψη στα σχολικά εγχειρίδια. Αποτελεί ένα νευραλγικό κομμάτι της ιστορίας ολόκληρου του σύγχρονου ελληνισμού, και γι’ αυτό ο ρόλος, η σημασία και οι διαστάσεις της Ποντιακής ιστορίας και του Ποντιακού ζητήματος πρέπει να επαναπροσδιοριστούν και να λάβουν την καίρια θέση που τους αρμόζει στη διδασκαλία της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Το ίδιο ισχύει φυσικά και για τον ρόλο της Ποντιακής διαλέκτου. Δεν ισχυρίζομαι ότι πρέπει όλα τα ελληνόπουλα να ακολουθήσουν ένα μάθημα εκμάθησης της Ποντιακής διαλέκτου. Καθώς, όμως, η διάλεκτος αυτή αποτελεί κομμάτι του εθνικού κορμού της ιστορίας της χώρας, οφείλουμε τουλάχιστον να της αποδώσουμε τη σημασία που της αξίζει, όχι μόνο από επιστημονική –γλωσσολογική άποψη, αλλά κυρίως από την πλευρά της συμμετοχής και της σύνδεσής της με την ίδια την ιστορία του Ελληνισμού. Ας μην λησμονούμε, επίσης, ότι σε πολλές περιπτώσεις η Ποντιακή διάλεκτος εξακολουθεί να είναι η βασική γλώσσα επικοινωνίας των νέων στις επαφές με τους μεγαλυτέρους τους και με τους ομογενείς από τις χώρες του Εύξεινου Πόντου. Είναι χρέος μας να διατηρήσουμε τη Ποντιακή διάλεκτο ζωντανή, και, μάλιστα, όχι απλά ως μνήμη, αλλά ως στοιχείο πολιτισμού που επηρέασε και επηρεάζει την σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Το κατά πόσο μία χώρα διατηρεί ζωντανά τα στοιχεία του πολιτισμού της αποτελεί αναμφίβολα μέτρο για τον εκπολιτισμό της εν γένει.

Πρέπει, τέλος, να τονιστεί ότι ο ρόλος της παιδείας είναι ιδιάζουσας σημασίας επειδή μέσω αυτής θα καταστεί δυνατόν να αποτελέσει η ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού κομμάτι της συλλογικής μνήμης όλων των νέων, και όχι μόνο των άμεσα ενδιαφερομένων νέων ποντιακής καταγωγής. Η Ποντιακή ιστορία και τα αιτήματα του Ποντιακού Ελληνισμού θα λάβουν την πλήρη δυναμική τους όταν θα αναχθούν και θα αποτελέσουν, ως οφείλουν, ιστορία και αιτήματα του συνόλου του ελληνικού λαού και , και ιδίως της νέας γενιάς.

Δ.

Πέρα και πάνω, ωστόσο, από όλα αυτά, με τη βοήθεια ή χωρίς της πολιτείας, οι νέοι ευτυχώς θυμούνται.

Δηλώσεις του τύπου «οι νέοι δεν έχουν μνήμη», «αδιαφορούν για την ιστορία και την κληρονομιά μας», είναι τουλάχιστον γενικόλογες. Απόδειξη του εσφαλμένου χαρακτήρα τέτοιων δηλώσεων αποτελεί η έμπρακτη συμμετοχή των νέων ποντίων στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του Ποντιακού Ελληνισμού. Χορευτικά τμήματα και περιοδικά της Ποντιακής νεολαίας, θεατρικές ομάδες, χορωδίες, γιορτές γραμμάτων και πλείστες άλλες δραστηριότητες που στοχεύουν στη διατήρηση και προβολή του Ποντιακού στοιχείου, εκκινούν από τους νέους, στελεχώνονται από αυτούς, εξελίσσονται χάριν σε αυτούς. Μέσα σε ένα κυκεώνα υποχρεώσεων και απαιτήσεων της σύγχρονης κοινωνίας, οι νέοι ξέρουν να αποδίδουν την πρέπουσα σημασία σε πράγματα που έχουν αξία, όχι μόνο για τους ίδιους και την προσωπικότητα τους αλλά και για την πολιτιστική ιστορία της χώρας στο σύνολο της. Συμμετέχουν, δραστηριοποιούνται, συμβάλλουν ενεργά στην διαφύλαξη της Ποντιακής κληρονομιάς, στη διατήρηση και διάδοση της ιστορίας, των εθίμων και των παραδόσεων..

Σε αυτό το πεδίο, το στοίχημα που πρέπει να κερδίσουν τόσο οι νέοι, όσο και οι μεγαλύτεροι, καθώς και η ίδια η πολιτεία, είναι διπλό.

Πρώτον: Είναι εξαιρετικά σημαντικό να καταδειχθεί, μέσω της σωστής διδασκαλίας, της οργάνωσης και της προβολής των πολιτιστικών δραστηριοτήτων των νέων και της παροχής κινήτρων για περαιτέρω συμμετοχή, ότι η δραστηριοποίηση των νέων σε αυτούς τους τομείς δεν αποτελεί κάποιο φολκορικό κατάλοιπο που αποδίδεται αιτιολογικά σε κάποιο απωθημένο ή βίτσιο των μεγαλυτέρων γονέων. Η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί μία αυταξία που δεν δικαιούται να μειώνεται η δυναμική της από τέτοιου είδους αντιλήψεις. Όπως, επίσης, δικαιούται και οφείλει να λάβει τη θέση που της αναλογεί μέσα στη σύγχρονη κοινωνία όπου, όπως ανέφερα και προηγουμένως, όσο οι νέοι μεγαλώνουν, τόσο περισσότερο διαπιστώνουν πως υπάρχει όλο και λιγότερος χρόνος για συλλόγους και ομαδικές δραστηριότητες. Και, δυστυχώς, μια απομάκρυνση από τους συλλόγους δεν θα στερήσει τους νέους μόνο από την αυτονόητη δυνατότητα γνωριμίας με νέους ανθρώπους, αλλά και από την επαφή με ήθη και έθιμα, πάνω στα οποία θεμελιώνεται εν μέρει η εθνική αυτογνωσία και τα οποία είναι το θεμέλιο για τις διεκδικήσεις του Ποντιακού Ελληνισμού σε σχέση με την ιστορία του.

Και όταν πλέον αυτό γίνει πλήρως αντιληπτό, θα μπορούμε πιο εύκολα να αντιμετωπίσουμε και το δεύτερο μέρος του στοιχήματος που συνίσταται, όπως και στην περίπτωση της παιδείας, στο να ξεφύγουν οι δραστηριότητες των νέων Ποντίων από τα στενά όρια της καταγωγής και να μπορέσουν να απευθυνθούν στο σύνολο των Ελλήνων νέων, Ποντίων ή μη. Είναι τόσο όμορφη και ουσιαστική αυτή η κληρονομιά, που πραγματικά δεν βρίσκω κανένα λόγο για να μην γίνει μόδα, μεράκι, μέρος της σύγχρονης ζωής. Ήδη, μάλιστα, οι νέοι έχουν και συγκεκριμένες προτάσεις για την περαιτέρω επαφή με την πολιτιστική κληρονομιά, τον επαναπροσδιορισμό της και τον εκσυγχρονισμό της. Διάβασα χαρακτηριστικά την πρόταση για κατασκηνώσεις με νέους από τον Πόντο και για νέους που ασχολούνται με τον Πόντο, μία πρόταση που σίγουρα έχει πολλά να προσφέρει και στον τομέα της επαφής των επιμέρους συλλόγων ανά την Ελλάδα.

Ε.

Η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, όμως, αποτελεί την μία μόνο όψη της σχέσης των νέων με τα θέματα του Ποντιακού Ελληνισμού. Μέρος, αλλά και απόρροια της κληρονομιάς, αποτελούν τα προβλήματα, τα αιτήματα, οι θέσεις, οι προτάσεις, και τελικά οι πολιτικές ενέργειες. Οι νέοι έχουν συνείδηση του ρόλου και της ταυτότητας τους. Και μία τέτοια συνείδηση γεννά πολιτική. Νεολαία ενός συλλόγου δεν είναι, και δεν πρέπει να είναι, μόνο το χορευτικό.

Και σε αυτό τον τομέα, τα δείγματα που έχει να επιδείξει η ποντιακή νεολαία είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά. Υπενθυμίζω απλά τις Συνδιασκέψεις της Νεολαίας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ιδίως στην Φρανκφούρτη ήδη από το 1989, και τα Συναπαντήματα της Νεολαίας Ποντιακών Σωματείων στην Παναγία Σουμελά, όπου τα ψηφίσματα που παράγονται αντικατοπτρίζουν με σαφήνεια τις θέσεις των νέων για τα κυριότερα ζητήματα του Ποντιακού Ελληνισμού. Ενδεικτικά αναφέρω το ψήφισμα του 10^ου Συναπαντήματος τον Ιούλιο του 2008, όπου οι νέοι ζητούν, μεταξύ άλλων:

· να συμπεριληφθεί η Ποντιακή ιστορία στη γενικότερη ιστορία του ελληνισμού

· διεκδικούν ανθρώπινα δικαιώματα και θρησκευτικές ελευθερίες στον Πόντο για χιλιάδες ποντιόφωνους χριστιανούς ή μουσουλμάνους

· ζητούν την εκχώρηση του δικαιώματος προς θρησκευτική χρήση και λατρεία των μονών και χριστιανικών μνημείων στους ορθοδόξους

· και φυσικά την διεθνοποίηση και αναγνώριση της γενοκτονίας των προγόνων τους από τους διεθνείς οργανισμούς και τα κοινοβούλια των χωρών του κόσμου

· ενώ δεν παραλείπουν να αναφερθούν και στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, εκφράζοντας την θετική τους στάση υπό την προϋπόθεση να σεβαστεί η γείτονα το δικαίωμα ελεύθερης εισόδου στα κατεχόμενα και να επιστρέψει την περιουσία στους φυσικούς κατόχους της, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Αναφέρω τα παραπάνω για να αποδείξω ότι οι νέοι, όπως και στην περίπτωση της ιστορικής μνήμης, όχι μόνο μαθαίνουν και θυμούνται, αλλά προτείνουν, διεκδικούν και οραματίζονται. Η ποντιακή νεολαία δεν είναι απλώς νεολαία μνήμης. Είναι νεολαία του οραματισμού. Και σε αυτούς πρέπει να επενδύσουμε, καθώς αυτοί είναι που μπορούν να δώσουν μια νέα πνοή στα ποντιακά πράγματα, προκειμένου να αντέξουν στον χρόνο.

Κάποιοι ίσως να φέρουν στην επιφάνεια την πεπαλαιωμένη αντίληψη ότι «οι νέοι καίτοι δραστήριοι, δεν μπορούν να βοηθήσουν επί της ουσίας, επειδή δεν διαθέτουν εμπειρία». Αν και η παραπάνω διατύπωση είναι συζητήσιμη και επί της ουσίας της, το σίγουρο είναι ότι δεν χρειαζόμαστε μόνο την εμπειρία. Χρειαζόμαστε και νέες ιδέες, νέες προοπτικές, διάθεση και ενθουσιασμό. Στον αντίποδα, εξάλλου, υπάρχει και το παράπονο των νέων: «δεν μας ακούν», «μόνοι τους αποφασίζουν»

Σε κάθε περίπτωση, χρειαζόμαστε τη συμμετοχή των ίδιων των προσώπων προς όφελος των οποίων υποτίθεται πως κάνουμε όλους αυτούς τους αγώνες. Εξάλλου, ακόμα και η πιο αυστηρή λογική καταδεικνύει ότι η επένδυση στη προσφορά των νέων είναι, και μπορεί να εξελιχθεί περαιτέρω, σε μια καίρια στρατηγική επιλογή για το Ποντιακό κίνημα.

Θα είναι οι νέοι του σήμερα που, εκκινώντας από τώρα, θα ολοκληρώσουν το έργο της Ομοσπονδίας. Είναι αυτοί που πέρα και πάνω από κάθε άλλον μπορούν να στελεχώσουν, να εκσυγχρονίσουν και να ενισχύσουν όλους τους τομείς δράσης του οργανωμένου Ποντιακού ελληνισμού: τις υποστηρικτικές υπηρεσίες, τις ραδιοφωνικές προσπάθειες, τα συνέδρια, τα προγράμματα για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, τις εκδηλώσεις αγάπης, τα προγράμματα κοινωνικής ένταξης των Παλιννοστούντων Ελληνοποντίων κτλ. Και κυρίως, είναι οι νέοι αυτοί που μπορούν καλύτερα από όλους να φέρουν εις πέρας το έργο της επικοινωνίας και της συσπείρωσης. Οι νέοι, εκμεταλλευόμενοι τις ατελείωτες δυνατότητες των νέων τεχνολογιών, επικοινωνούν πιο εύκολα. Κάνουν δεκάδες δουλείες ταυτόχρονα και μαθαίνουν μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα τόσα πολλά όσα ποτέ πριν. Παρότι σε διαφορετικά σημεία του κόσμου, έχουν κοινές προσλαμβάνουσες. Είναι τα πιο δεκτικά στην επικοινωνία μέλη της κοινωνίας. Ας μην ξεχνούμε ότι είναι και οι κύριοι συμμετέχοντες στα προγράμματα ανταλλαγών από τη Θράκη έως την άλλη άκρη του Ατλαντικού. Θα είναι οι νέοι που θα δώσουν μια νέα διάσταση στην παγκόσμια πλέον επικοινωνία και συνεργασία των απανταχού Ποντίων. Για να το θέσω διαφορετικά, είναι νομίζω δίκαιο να πει κανείς ότι σε αυτούς μπορεί να εναποθετηθεί ένα σημαντικό μέρος της προσπάθειας να βγουν τα επιτεύγματα του Φεβρουαρίου του 1994 και έξω από τα σύνορα της χώρας μας.

Ωστόσο, για να μην έχουν τα παραπάνω έναν απλό ευχολογικό χαρακτήρα, πέρα από την αυτονόητη επικοινωνία που χρειάζεται μεταξύ των συλλόγων και της νεολαίας, αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ όρο να δοθούν στους νέους τόσο τα ερεθίσματα και τα κίνητρα, όσο και οι θεσμικές δυνατότητες, για την ενεργό τους συμμετοχή στις όποιες ενέργειες και διαδικασίες αφορούν την εξεύρεση τρόπων επίλυσης των προβλημάτων του Ποντιακού ελληνισμού, για την οργάνωση και δραστηριοποίησή τους στα πλαίσια των Ομοσπονδιών. Μια συμμετοχή που δεν πρέπει να έχει έναν απλώς παρακολουθηματικό χαρακτήρα, αλλά να έχει λόγο ο οποίος θα λαμβάνεται υπ’ όψιν, να έχει θέση, να έχει τη δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών σε συνδυασμό με το αναγκαίο δικαίωμα στήριξης από την πλευρά των μεγαλύτερων και εμπειρότερων.

Η απλή συμμετοχή στις δράσεις των συλλόγων που αποφασίστηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο δεν αρκεί. Οι νέοι πρέπει να μετέχουν στην λήψη αποφάσεων, όσο και στην ίδια τη συζήτηση και στη διαδικασία που προηγήθηκε της απόφασης, ώστε να μπορούν να προσφέρουν και κατά το πρώιμο αυτό στάδιο τις πολύτιμες και καινοτόμες ιδέες τους. Υπενθυμίζω εδώ το αίτημα της νεολαίας για συμμετοχή στα συνέδρια της Ομοσπονδίας με την ψήφιση τουλάχιστον ενός νέου ως συνέδρου για την Ομοσπονδία. Ο ίδιος συμμετοχικός χαρακτήρας πρέπει να εξασφαλιστεί και στο επίπεδο των τοπικών Γενικών Συνελεύσεων. Το μέλλον των συλλόγων τότε μόνο είναι εξασφαλισμένο, όταν αποφασίσουν οι νέοι, και τους δοθεί η δυνατότητα, να δραστηριοποιηθούν στα πλαίσιά τους προσφέροντας κάτι παραπάνω από τον ελεύθερο χρόνο τους: τη δύναμή τους και τις ιδέες τους.

Και τότε η νεολαία της μνήμης και του οραματισμού, δεν μπορεί παρά να εξελιχθεί σε νεολαία της δημιουργίας.

Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας,