Είναι τιμή για μένα η πρόσκληση του έγκριτου περιοδικού Forum να καταθέσω τη δική μου οπτική αναφορικά με τις Ελληνοαμερικανικές σχέσεις και τη προοπτική τους σε αυτή τη σπουδαία έκδοση. Δράττοντας, λοιπόν, την ευκαιρία του βήματος που μου δίνεται σε αυτές τις σελίδες, έχω την χαρά να καταθέσω μία εκδοχή των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, περισσότερο ανθρώπινη και λιγότερο γκρίζα, η οποία διαμορφώθηκε μέσα από την προσωπική μου επαφή με ανθρώπους νέους, με καταξίωση, όραμα και παραγωγική συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα των ΗΠΑ. Έτυχε να επισκεφτώ την άλλη πλευρά του Ατλαντικού αρκετές φορές στο πλαίσιο των κοινοβουλευτικών μου υποχρεώσεων, αλλά ήταν η εικόνα που αποκόμισα από τη γνωριμία μου με τον ομογενή υποψήφιο γερουσιαστή του Δημοκρατικού κόμματος στο Ιλιννόις, Γιαννούλια, και της νεανικής πολιτικής ομάδας του, ένας παράγωντας που διαμόρφωσε τη προσωπική μου άποψη γύρω από τη προοπτική των σχέσεων Ελλάδας - ΗΠΑ.  
Κατά τη περίοδο των μεταπτυχιακών μου σπουδών στη Διεθνή Πολιτική, βρέθηκα πολλές φορές μπρος στο θέμα των διπλωματικών επιλογών και των στρατηγικών συμπεριφορών που εκδηλώνουν οι ΗΠΑ προκειμένου να ικανοποιήσουν τα παγκόσμια συμφέροντά τους. Έμαθα ότι η ίδια η φύση της Διεθνούς Πολιτικής είναι βασισμένη στην άποψη ότι η επιδίωξη του εθνικού συμφέροντος οδηγεί τα κράτη άλλες φορές να συγκρούονται και άλλες να συνεργάζονται. Προκειμένου να κατανοήσουμε όμως τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις (σχέσεις άλλοτε αγαστές και άλλοτε επώδυνες), και κυρίως να κατανοήσουμε τις ευκαιρίες που ανοίγονται μπροστά μας για την εξέλιξή τους, θα πρέπει να δεχτούμε ότι οι λογικές της σύγκρουσης και της συνεργασίας έχουν τη δική τους «γραμματική», αλλά όχι πάντα και τη δική τους «άλγεβρα». Θέλω να πω ότι είναι η διαλεκτική χροιά που δίνουμε στις σχέσεις μας, και όχι τόσο η εντύπωσή μας γύρω από το τι είναι «συμφέρον», αυτό που καθορίζει τον τρόπο που φτιάχνουμε τις «λίστες» μας με τους «εθνικούς μας φίλους» και τους «εθνικούς μας εχθρούς».  Αυτή τη παρατήρηση τη κάνω για να τονίσω ότι αν θέλουμε να εκτιμήσουμε και να διαχειριστούμε τις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ θα πρέπει να τις δούμε πέρα από το στενό στρατηγικό πλαίσιο που συνηθίσαμε μέχρι τώρα.
Το παραδοσιακό στρατηγικό πλαίσιο είναι χωλό και περιοριστικό γιατί δεν μας φανερώνει όλη την έκταση των επιλογών μας. Οι σχέσεις μεταξύ δύο λαών σαφώς και επηρεάζονται από τους συσχετισμούς ισχύος και το πρόσημο του εμπορικού ισοζυγίου μεταξύ τους. Σαφώς και οι ΗΠΑ είναι δυνατότερες οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά. Αυτή είναι μία αριθμητική-στατική ανάλυση των διμερών μας σχέσεων. Τα κράτη όμως δεν είναι αριθμοί. Ούτε πρέπει οι αριθμοί να επηρεάζουν τη διαπραγματευτική μας ψυχολογία. Η κλασσικές θεωρίες της πολιτικής και οικονομικής διπλωματίας μας οδηγούν στο να δεχτούμε ότι οι σχέσεις μεταξύ των κρατών πρέπει να προσδιορίζονται μέσα από την δυναμική τους, όπως αυτή αναπαράγεται γύρω από συγκεκριμένα θέματα. Εδώ βλέπουμε ξεκάθαρες συγκλίσεις και αποκλίσεις συμφερόντων. Βλέπουμε τις ΗΠΑ να μη μας ευνοούν στα μέτωπά μας με τη Τουρκία γύρω από το Κυπριακό και το Αιγαίο, να μας πιέζουν διπλωματικά στο θέμα μας με την ΠΓΔΜ, αλλά να μας ενισχύουν στην άνευ όρων ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και να νομιμοποιούν τον κυρίαρχο στρατηγικό ρόλο μας στο περιφερειακό υποσύστημα των Βαλκανίων. Άλλωστε από ιδρύσεως των δύο κρατών, σε κάθε κοινό κίνδυνο βρεθήκαμε στο ίδιο στρατόπεδο. Παρά τη συναισθηματική φόρτιση και τα παράπονα που εγείρονται στην Ελλάδα σε σχέση με τον ρόλο των ΗΠΑ στην εξωτερική και εσωτερική μας πολιτική και οικονομική ζωή, μπορούμε να διακρίνουμε σε όλο του το μεγαλείο, αυτό που είπε κάποτε ο Πάλμερστον, ότι: «δεν υπάρχουν ούτε αιώνιοι φίλοι ούτε αιώνιοι εχθροί, μονάχα αιώνια συμφέροντα». 
Είναι όμως το στρατηγικό πλαίσιο που αναφέραμε η μοναδική και καθοριστική εκδοχή διμερών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ; Οι άνθρωποι των επιχειρήσεων γνωρίζουν πως όχι. Οι άνθρωποι των επιστημών  και οι τόσοι έλληνες που ταξίδεψαν στη άλλη μεριά του Ατλαντικού για να εργαστούν, να εμπορευτούν και να σπουδάσουν, γνωρίζουν ότι ανεξάρτητα των στρατηγικών «σκαμπανεβασμάτων» στις μεταξύ μας σχέσεις, υπάρχει μία σταθερή και αναλλοίωτη οικονομική και εκπαιδευτική διάδραση που ενισχύεται και από την Ελληνική κοινότητα στις ΗΠΑ. Εδώ οι δυναμικές αναπαράγουν μία πολυεπίπεδη και μακρόχρονη συνεργατική εκδοχή των ελληνοαμερικανικών σχέσεων που κεφαλαιοποιείται ποικιλοτρόπως και δημιουργεί χρήμα και γνώση. Κυρίως όμως καλλιεργεί κοινωνικές συγκλήσεις που οδηγούν στη διαμόρφωση ενός πανίσχυρου κοινωνικού κεφαλαίου που δε περιορίζεται από διπλωματικούς διακανονισμούς και σύνορα. Η ύπαρξη κοινωνικού κεφαλαίου μεταξύ δύο λαών είναι ο ισχυρότερος διπλωματικός δεσμός ανεξαρτήτως οποιασδήποτε γεωπολιτικής συγκυρίας. Η καλλιέργεια του κοινωνικού κεφαλαίου μεταξύ των δύο λαών είναι η μακροπρόθεσμη πολιτική που πιστεύω ότι θα πρέπει να καθορίσει τη νέα στρατηγική εκδοχή των σχέσεων Ελλάδας - ΗΠΑ. 
Ο Μιτεράν είχε πει: «Αν ήμουν πολιτικός στην Ελλάδα, όλες μου οι αποφάσεις θα πέρναγαν μέσα από τον πολιτισμό και την ιστορία της». Ίσως σε αυτά τα λόγια να βρίσκεται η πρωτόλεια εκδοχή της ήπιας ισχύος, του soft power, της ικανότητας να ελκύεις τον άλλο. Η ήπια ισχύς είναι το βασικό συστατικό στοιχείο δημιουργίας κοινωνικού κεφαλαίου. Και η Ελλάδα έχει άπειρη ήπια ισχύ. Για την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου μεγέθυνσης του κοινωνικού κεφαλαίου, ως συνδετικού κρίκου των δύο χωρών, η μεσοπρόθεσμη προϋπόθεση είναι η σύμπραξη της Ελληνικής κοινότητας στις ΗΠΑ η οποία «εργαλειακά» θα εισάγει με δυναμικό τρόπο την Ελλάδα στην Αμερικανική κοινωνία. Αυτή όμως η σύμπραξη απαιτεί ένα ριζικό επαναπροσδιορισμό του ρόλου της ομογένειας, η οποία δεν θα πρέπει πια να θεωρείται ότι αποτελεί τον «μακρύ βραχίονα» της Αθήνας που θα οδηγεί το Κογκρέσο και την Αμερικανική κυβέρνηση προς τη μία η την άλλη κατεύθυνση. Δεν πρέπει να βάζουμε τους εκεί Έλληνες στο άδικο δίλημμα του να διαλέξουν ανάμεσα σε δύο, θεωρητικά «ανταγωνιστικούς πατριωτισμούς» κάθε φορά που οι συγκυρίες κάνουν τα εθνικά συμφέροντα Ελλάδας και ΗΠΑ να αποκλίνουν.  Η δημιουργία κοινωνικού κεφαλαίου απαιτεί χρόνο και υπομονή για τη δόμηση συνεκτικών πολιτικών αφηγήσεων και όχι εκβιαστικές απαιτήσεις.
Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις έχουν διαγράψει ήδη μια μεγάλη πορεία, και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους είχαν είτε ιδεαλιστικό προσανατολισμό, είτε γεωστρατηγικό / γεωοικονομικό προσανατολισμό, είτε διεκπεραιωτικό προσανατολισμό. Στην εποχή της κοινωνίας των πολιτών και της ήπιας ισχύος είναι καιρός οι δυναμικές των νέων ανθρώπων της προόδου, στις δύο ακτές του Ατλαντικού, να προσδώσουν στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, επιτέλους, ένα κοινωνικό και ριζοσπαστικό προσανατολισμό.

Εύα Καϊλή